Món cá thính Lập Thạch, hay đúng hơn là món cá thính Văn Quán (huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc) khá nổi tiếng. Ở những vùng có sông và đầm chiêm trũng, vào mùa nước xuống, đánh bắt được nhiều cá, người dân thường làm cá thính, cá phơi khô hay các loại mắm tôm, mắm tép để dành ăn quanh năm. “Cá thính” hay còn được người dân ở Văn Quán (Lập Thạch, Vĩnh Phúc) gọi là cá muối chua. Để làm được món cá thính, đòi hỏi người làm phải có sự cầu kỳ tỉ mỉ, nhất là trong khâu chuẩn bị. Có rất nhiều loại cá để làm cá thính như: cá mương, cá nẹp, cá riếc, cá rô ta, rô phi, cá chép, cá mè, cá quả… Nhưng có lẽ làm từ cá quả là ngon hơn cả. Cá được mổ sạch, đánh vẩy, bỏ lòng để ráo nước. Nếu là cá nhỏ thì để nguyên, còn cá to thì cắt thành từng khúc nhỏ khoảng hai đốt ngón tay. Sau đó, ướp muối cho cá rồi cho vào lọ. Vào mùa hè để 4 đến 5 ngày, còn mùa đông thì để 6 đến 7 ngày, lấy ra vắt kiệt nước. Được biết, cá thính Văn Quán (Lập Thạch) đã được Sở KH&CN Vĩnh Phúc bảo hộ nhãn hiệu nhằm phát triển món ăn này theo mô hình truyền thống.
- Nguyên liệu để làm cá thính gồm cá tươi (ngon nhất là cá quả, cá diếc, cá mè, cá trôi…), ngô hạt rang vàng, giã nhỏ, lọ sành, bắng (hoặc khay, đĩa) sành, muối trắng, lá ổi bánh tẻ, rơm khô, nan tre.
- Cá tươi rửa sạch, mổ bỏ ruột, cạo sạch màng đen trong bụng cá, chặt vây. Nếu cá to thì sắt miếng khoảng 7 - 10 cm, nếu cá nhỏ thì để cả con.
- Sau đó đem cá ướp với muối trắng bằng cách nhét muối vào mang, miệng cá, cứ 10 kg cá tươi thì ướp 1,5 - 1,8 kg muối trắng.
- Ướp xong, xếp cá vào lọ, nén 36 - 38 tiếng, tùy theo nhiệt độ thời tiết và độ dày, mỏng của con cá.
- Cá ướp xong, đem vắt kiệt nước, lấy thính ngô nhét đầy vào bụng và mang cá, bóp kỹ rồi xếp vào lọ sành đã phơi khô, mỗi lượt cá cho thêm một lượt lá ổi. Trên cùng chèn rơm khô (đã nhặt hết chân, vò kỹ, rũ sạch) rồi cài lại bằng 6 nan tre. Lấy một bắng sành đựng nước rồi úp ngược lọ cá thính xuống; thỉnh thoảng phải đổ nước cũ, thay nước mới, không để nước ôi tanh, không cho không khí lọt vào làm hỏng cá. Miệng lọ sành phải cao.
- Ba tháng sau lấy cá ra nướng than hoa là ngon nhất. Nếu định để lâu thì sau ba tháng cũng phải lấy cá ra, thay thính mới theo đúng tuần tự như trên. Khi ấy, có thể để lâu được vài năm.