Gạo Nếp

Gạo nếp cái là loại lương thực thông dụng dùng để nấu xôi, nấu cháo, nấu chè và làm các loại bánh. Trong 100g gạo nếp có chứa các chất sau: Nước: 14,0g, protein: 8,6g, lipid: 1,5g, carbohydrates: 74,5g, chất xơ: 0,6g, tro: 0,8g; Các chất khoáng vi lượng: Ca (calcium): 32mg, Fe (sắt): 1,20mg, Mg (magnesium): 17mg, Mn (manganese): 1,10mg, P (phosphorus): 98mg, Na (natrium): 3mg, K (kalium): 282mg, Zn (kẽm): 2,20mg, Cu (đồng): 280 mcg; Các vitamin: vitamin B1: 0,14mg, vitamin B2: 0,06mg, vitamin PP: 2,4mg. Ngoài ra còn có acid fumalic, acid butanedioic… Cung cấp năng lượng 344kcal.

Theo Đông y, gạo nếp có tính ấm (ôn), vị ngọt, tác dụng bổ trung ích khí, làm ấm tỳ vị, giải độc, trừ phiền. Thường dùng cho các chứng suy nhược cơ thể, tiêu chảy do tỳ vị hư nhược, viêm loét dạ dày, tá tràng, hay đi tiểu, tiểu về đêm nhiều, rối loạn bài tiết mồ hôi, tiểu đường, rối loạn tiền đình, thiểu năng tuần hoàn não do huyết hư, chứng lợm giọng, buồn nôn (ác trở) ở phụ nữ có thai.... Các y thư nổi tiếng như “Bản thảo cương mục” (Lý Thời Trân), “Hồng nghĩa giác tư y thư” (Tuệ Tĩnh), “Hải Thượng y tông tâm lĩnh” (Hải Thượng Lãn Ông)… đều có đề cập đến giá trị dinh dưỡng và công dụng trị liệu của gạo nếp. Trong sách Bản thảo cương mục, Lý Thời Trân cho rằng, gạo nếp có công dụng “noãn tỳ vị, chỉ hư hàn tiết lỵ, súc tiểu tiện, thu tự hãn” (làm ấm tỳ vị, cầm tả lỵ do hư hàn, lợi tiểu tiện, cầm mồ hôi).

Lưu ý: Do gạo nếp có tính ấm nên những người có thể trạng nhiệt hoặc có đàm nhiệt, người đang có sốt, ho khạc đờm vàng, vàng da, trướng bụng, thì không nên dùng. Ngoài ra, chất amilopectin - thành phần tạo độ dẻo của cơm nếp lại gây khó tiêu, vì vậy không nên dùng nhiều gạo nếp cho trẻ nhỏ, người già, người mới ốm dậy, người tỳ vị quá hư nhược. Sách “Bản thảo cương mục” từng khuyến cáo: “Nhu mễ tính niêm trệ nan hóa, tiểu nhi, bệnh nhi, tối nghi kị chi” (Gạo nếp có tính nê trệ, khó tiêu hóa, trẻ nhỏ, trẻ có bệnh, tuyệt đối không dùng). Sử dụng gạo nếp dưới dạng nấu cháo là tốt nhất.