Mắc Khén

Mắc khén (danh pháp khoa học: Zanthoxylum rhetsa) còn có tên gọi khác là cây sẻn hôi, hoàng mộc hôi, cóc hôi, vàng me, xong, mắc khén thuộc họ Cam (Rutaceae). Mắc khén là loại cây gỗ nhỡ cao từ 14-18m, thân thẳng, vỏ có nhiều gai mọc, lá kép lông chim một lần lẻ, mép phiến lá có răng cưa, hoa mọc thành chùm màu xám trắng, mùa ra hoa tháng 6-7, quả chín tháng 10-11, quả hình tròn, hạt hình cầu khi chín màu đen óng. Hạt có vị cay và thơm, được sử dụng như một gia vị rất phổ biến của các dân tộc thiểu số ở Tây Bắc Việt Nam (đặc biệt là người Thái) hoặc vùng thượng Lào.

Đây là loài cây thường xanh, phân bố ở độ cao từ 500 đến 1500 m. Tại Việt Nam, mắc khén phân bố khá rộng ở vùng Tây Bắc, trong đó có nhiều ở tỉnh Sơn La; đây là một loài cây đặc sản, có sản phẩm chính là hạt (dùng làm gia vị). Hạt được ví như hạt hồ tiêu của vùng Tây Bắc. Hạt mắc khén cay, thơm ngon gần giống như hồ tiêu, không thể thiếu được trong các món ăn hàng ngày của người dân thiểu số nơi đây, đặc biệt là người dân tộc Thái và người H'Mông. Mắc khén mang nét đặc thù về giá trị văn hóa, truyền thống bản địa.

Mắc khén là loại cây cùng họ, cùng chi Sẻn (Zanthoxylum) với cây tiêu Tứ Xuyên (Zanthoxylum bungeanum, Sichuan pepper, Trung Quốc gọi là hoa tiêu 花椒), cũng là một cây dùng hạt để làm gia vị cay. Loại cây tương tự khác là cây tiêu sanshō hay tiêu núi, sơn tiêu của Nhật Bản (山椒, Zanthoxylum piperitum).

Mắc khén đôi khi gọi là tiêu rừng để phân biệt với loại hạt tiêu làm từ cây hồ tiêu phổ biến.